دین و مذهب استان ایلام

سرزمین ایلام بواسطه همجواری با سرزمینهای عراق  و پاره ای از تبلیغات و مروجین مذهب شعیه و همینطور شرایط مساعد دیگر از دیر باز خاستگاه مذهب شیعه اثنی عشری بوده و در حال حاضر بیش از 93/99 درصد جمعیت آنرا تشكیل می‌دهد.

لباس مردمان استان ایلام

 

شراز همان آغاز تشكیل گروههای كوچك اجتماعی به واسطه ی قدرت تفكر و تصمیم گیری عقلانی مسیر زندگی را از شیوه ی زیست حیوانی جدا ساخت وعلیرغم ضعف جسمانی توانست اندك اندك طبیعت پیرامون خویش را مورد شناسایی قرار داده وبا درایت از مواهب آن بنا بر مقتضیات وشرایط زمان ومحیطی بهره گیرد. لذا غارها را سكونتگاه خویش قرار داد و از منابع غذایی جنگلی وحیوانی تغذیه نمود و از پوست حیوانات تن پوش زمستانی ساخت و در سیر حیات انسان از مراحل اولیه تا كنون پوشاك نیز در كوران زندگی و تحت فرهنگ هر جامعه تغییر ها نمود و مُدهای بسیار را پُشت سرگذاشت و در عصر حاضر نیز علیرغم اشاعه فرهنگ و تعامل اجتماعی و فرهنگی جوامع انسانی هنوز هم لباس و پوشاك یكی از مشخصه ها و تمایزات فرهنگی بین گروههای انسانی و اقوام مختلف به شمار می رود . در قلمرو سیاسی  فعلی ایلام اگر چه در گستره ی دنیای اطلاعات و اطلاع رسانی سرزمینی بسیاری كوچك می نماید، اما تحت آداب ورسوم ، عرفها و سنت ها هنوز هم پاره ای از عناصر لباس و پوشاك برخی گروهها تمایزات فراوانی را با دیگران در همین قلمرو را نشان می دهد. اگر چه لباس خود بخشی از فرهنگ می باشد ولی بواسطه ی ارتباطات و تعاملات فرهنگی و غیره این ویژگی فرهنگی مردم ایلام به سوی یكنواختی گرایش یافته و تفاوتها به مراتب بسیار كمتر از گذشته می باشد و به شكلی كه لباس مردان با چشم پوشی از مردان عرب زبان جنوب استان در سایر نقاط تفاوتها آنچنان اندك است كه به سختی به چشم می‌آید

از منظری دیگر لباس مردم استان ایلام اگر چه آن اهمیت و ارزش فرهنگی و اجتماعی گذشته ی خویش را به مقدار زیادی از دست داده و در سایه انواع و اقسام مُدها و مدلهای وارداتی به سوی یكنواختی گرایش یافته ولی هنوزمی توان به  برخی از ابعاد اجتماعی و فرهنگی آن در بین گروههای قومی ایلامی اشاره كرد. در گذشته ی نه چندان دور جنس مرغوب ، نو بودن و بیش از هر چیز تزئینات لباس بویژه برای زنان ودختران یكی از شاخص های عمده برای تشخیص فرد از دیگران و قرار دادن وی در طبقه اجتماعی و جایگاه و موقعیت او در جامعه بود وبا این ویژگیها به راحتی می توانست حداقلی از موقعیت اقتصادی واجتماعی افراد جامعه خودشان را باز شناخت. ولی با بهبود سطح زندگی مردم لباس معمولاً تا حدود بسیار زیادی این ویژگی خود را از دست داده است و تنها در موارد محدود تری می تواندچنین نقش و كاركردی را بازی كند . به عنوان مثال پوشیدن کت و شلورا نشانه ی متشخص بودن  ویا حداقل داشتن شغل مناسب است و بستن چفیه زرد زنگ به دور سر بوسیله ی مردان نشانه ی به حج رفتن آنان می باشد و علاوه بر اینها هنوز هم نو بودن و استفاده از جنسهای مرغوب و گران بها بویژه نزد زنان به عنوان یك برتری حداقل اقتصادی بردیگران به شمار می رود در ایلام ضرب المثلی معروف است كه می گوید لباس خوب اگر تو را به دو نفر تبدیل نكند ، به یك نفر خوب تبدیل خواهد كرد وبدینوسیله می خواهند اهمیت و ارزش آنرا به دیگران گوشزد كنند تغییرات لباس در ایلام به مانند سایر عناصر و پدیده های فرهنگی تابع متغیر های فراوانی می باشد و از نظر شدت كمترین تغییرات را می توان در نقاط عشایری و روستاهای دور افتاده مشاهده كرد. وجالب اینكه در این نواحی مردم هنوز برای لباس سنتی  خود احترام خاص قایل بوده و به راحتی تن به مُدهای وارداتی نمی دهند واین  مسئله نزد مردان وزنان بزرگسال كه پای بندشان به سُنت ها بیشتر  است تا حدی است كه پوشیدن لباس های جدید و واردتی و رنگارنگ و حتی رنگهای تند و گل دار را نشانه ی سبك دانسته و از آن استفاده نمی كنند ولی دیگران كه سن پائین تری دارند تمایل بیشتری به پوشیدن لباس های جدیدتر داشته، معمولاً هنگام مسافرت و یا رفتن به شهر برای خرید و غیره بیشتر از شلوار وكفش چرم (بغییر از آنچه در محل زندگی پوشیده می شوند ) استفاده می كنند.

پوشاک زنان ایلامی

سرپوش یاسَروَن  (Sarwan )

در گذشته زنان بیشتر نقاط استان ایلام مقداری از موی طرفین سرخویش را پس از افتن در دو طرف صورت آویزان می كردند و به آن چَتر (?atr)می گفتند و این عمل صرفاً برای زیبایی بوده و بقیه موی سر كاملاً پوشانیده می شد و هیچگاه برای مردان تحریك آمیز نبود «سرون »نوعی پوشش سر برای زنان است كه در برخی نقاط مانند شیروان چرداول ، ایوان و معدود نقاط دیگر استان متشكل از كلُاه یا عرقچن ، یك یا دو عدد «گُل ونی » (گُل بندی = آذین یافته با گُل ) و گاهی «هَبَر» و یا نوعی چفیه سیاه رنگ رگه دار می باشد كه به دور عرقچن بسته شده و حجم بزرگی را تشكیل و مقداری از اضافه آنها برای زیبایی به پشت آویزان می گردد .

عرقچن یا كِلاو (Kelāw )

 نوعی كلاه زنانه می باشد كه در نقاط مختلف استان رایج است. جنس آن معمولاً از پارچه نخی سفید رنگ و گاه به رنگهای دیگر می باشد كه مقدار كمی از سر را می پوشاند و هیچگاه به تنهایی به كار نمی رود و سایر سرپوشها روی آن بسته می شود و هرگاه كه عرقچن یا كَلاو منجوق دوزی شده باشد سرپوش هایی كه بر روی آن بسته می شود به حداقل ممكن می رسد تا زیبایی آن بیرون بماند .

گُل وَنی (Golwany)

نوعی سرپوش از جنس حریر ، ابریشم و یا نخی می باشد كه در اندازه های مختلف كوچك و بزرگ تولید می گردد و جنس آن نازك بوده و زمینه ی مشكی داشته و با گل و بوته و نقش های ساده اسلیمی در رنگهای سفید و قرمز یا سبز و گاهی نارنجی و آبی و زرد تزئین گردیده است. در بیشتر نقاط استان بغیر از نقاط جنوبی با شیوه های تقریباً مشابه ای از «گُل وَنی » برای پوشش سر استفاده می شود و گاهی به مانند روسری و یا بر روی عرقچن و یا با بستن دو عد یا بیشتر آنها به همدیگر یك سرپوش بزرگتر تشكیل می دهند و در مناطق مانند شیروان چرداول ، ملكشاهی و قسمتی از ایوان آنرا به صورت سه گوش رو سر انداخته وسرپوش « هَبَر » را روی آن بر دور سر می بندند.

گاهی به گُل ونی های بزرگ «سَرونَ » و یا «علی خانی » نیز می گویند  .

تا كاری (Tākāri)

 نوعی سرپوش زنانه كه از جنس حریر و یا نخی مربع شكل و بزرگ و از گُل ونی ضخیم تر است . زمینه ی آن سیاه و دارای خطوط باریك به صورت رگه های نازك قرمز تیره و یا سبز می باشد و دارای ریسه در حاشیه می باشد و وقتی به دور سر بسته می شود حجم بزرگی را دایره وار حول سر ایجاد می كند و مقداری از اضافه ی هر دو سر آن به پُشت سر آویزان می گردد و معمولاً زیر آن و برای پوشاننده طرفین صورت و موی سر از گل ونی كه زیر آن قرار دارد استفاده می شود این نوع سرپوش عموماً در منطقه ی آسمان اباد و هلیلان در شهرستان شیروان چرداول وشهرستان ایوان استفاده می شود .

هَبر (Habar)

یك نوع سرپوش مشكی و از جنس مخمل می باشد كه سه گوش بوده و دو گوشه ی آن بلند و مقداری باریك می باشد حاشیه ی هَبَر دارای منگوله سیاه رنگ می باشد و هنگام بستن به دور سر ، منگوله ها در چند ردیف ، طرفین و جلوی سر را زینت می بخشند. پیش از بستن هَبَر ار گل ون استفاده می شود، بدینصورت كه گلی ونی را بصورت مثلثی در آورده و روی سَر می اندازند  و سپس هَبَر را برروی آن به دور سر می بندند استفاده از هبر در شهرستانهای شیروان چرداول ، ایوان ، مهران ، ایلام و برخی نقاط دیگر استان به صورت محدود مرسوم می باشد .

مَقنا یا مَقنَه (Maqnā)

 پارچه ای تقریباً نازك و مشكی ( و گاه رنگهای دیگر ی مانند قهوه ای ، سبزتیره خاكستری و..) كه عرض آن حدود 70 سانتیمتر می باشد و بیش از 5/1 متر طول دارد و بصورت دو قطعه می باشد كه از كناره و در جهت طول به هم بافته شده اند مقنا سرپوش ویژه زنان عرب زبان بوده و از این مناطق وارد دیگر نواحی استان شده است و به علت راحتی  و پوشاندن  تمام سروگردن و قسمتی از سینه و مشكی بودن رنگ مورد قبول و پسند زنان میان سال ومسن بیشتر نقاط دیگر استان قرار گرفته و می رود تا به تدریج جایگرین سایر پوششهای زنانه گردد .

زنان یك سر مقنا را روی سر گذاشته و مابقی آن را به دور سروگردن تا سینه می پیچند و در نهایت برای آنكه باز نگردد به آن سنجاقی می زنند. زنان  میان سال و مسن بیشتر رنگهای مشكی استفاده می كنند و رنگهای دگر ویژه دختران وزنان جوان می باشد .

بیشترین استقبال از مقنا در شهرستانهای مهران ، دهلران ، دره شهر وآبدانان می باشد

روسری یا «بان سری » (Bāsary) :

 روسری همان پارچه رنگی و گلدار و در رنگها و طرحهای مختلف است كه در اكثر نقاط كشور رایج بوده وامروزه تقریباً تمامی دختران وبسیاری از زنان جوان وخصوصاً در نقاط شهری وپر جمعیت استان از آن و به تنهایی استفاده می كنند .

–   قَترهَ (Qatra ) :

 نوعی چادر زنانه است كه برخلاف چادرهای مرسوم دیگر نقاط كشور اولاً بسیار بزرگتر بوده وثانیاً دارای مقداری آستین گشاد می باشد كه با عبور دادن دستها از آنها دیگر نیاز چندانی به كنترل آن در بیشتر مواقع نیست . جنس قتره مختلف بوده تماماً به رنگ مشكی و از پارچه های ساده و بدون نقش می باشد و برخی مواقع به حاشیه جلو و كناره آستینها نوعی بافت مثلی و تا حدودی ریسه مانند دوخته می شود. قتره مختص زنان عرب زبان بوده و از این ناحیه وارد دیگر نقاط استان گردیده است و در حال حاضر بالا پوش تقریباً تمامی زنان عشایری و روستایی و برخی زنان میان سال وكهنسال شهری ایلام می باشد. و مابقی زنان و اكثریت مطلق دختران از چادر به جای قتره كه فاقد ویژگیهای فوق است استفاده می نمایند. رنگ چادر نیز مشكی بوده و استفاده از چادرهای رنگی و گل دار بیشتر توسط دختران نوجوان و یا بصورت محدود در برخی نقاط و یا چادرشب استفاده می شود .

كَمَر چین (Kamarčin):

تا چند دهه پیش بالاپوش عمده ی بیشتر زنان ایلامی خصوصاً در نواحی شمالی و مركزی نوعی پالتو زنانه به اسم «كَمَرچین » بود كه به علت استفاده فراوان از نوارهای زربافت در تزئین آن از زیبایی خاص برخوردار و احتمالاً نام آن نیز به همین خاطر باشد. جنس كمرچین از مخمل در رنگهای قرمز ، جگری ، سبز ، سرمه ای ومشكی بوده و دارای آستین بلند ، جلوباز ، (عیناً شبیه پالتو مردانه) وجیب بادهانه كج در طرفین و كمربندی از جنس خود می باشد و بسته به سن و موقعیت مالی زن ممكن بود از تزئینات بیشتری برخوردار و چنانچه زن در سنین میان سالی و یا كهنسالی بوده از رنگهای سنگین ( مشكی ، سرمه ای ) استفاده می كرد. امروزه استفاده از كمر چین نزد زنان ایلامی تقریباً منسوخ گردیده و فقط در معدود نقاط دور افتاده ای مانند ملكشاهی زردلان وجاهای دیگر توسط پیر زنان در فصل سرما پوشیده می شوند و آخرین رمقهای خود را می گذراند و قَتَره و بلوزهای جدید جای آنرا پر كرده است

یَل (Yal) :

نوعی كُت زنانه و از جنس مخمل بوده و تزئنات اندكی مثل كمرچین دارد و موارد استفاده از آن نیز به مانند كمرچین نزد زنان این نواحی می باشد. یل دارای جیب در طرفین بوده و آستین دار می باشد و دگمه هایی برای بستن جلو آن تعبیه شده است.

كُلَنجَه (Kolanja)

 كُلنجه نوعی دیگر از بالا پوشهای زنان می باشد كه از نظر رنگ ،جنس ، دوخت و تزئینات و كاربرد عیناً مانند كمرچین می باشد با این تفاوت كه فقط اندازه ی آن كمتر بوده و تا حدود زانو می رسد و در مناطقی كه كمرچین كاربرداشته مورد استفاده بوده است.

 

–  سُخمَه (Soxma) :

نوعی بالاپوش دیگر است كه از مخمل و یا گاهی پارچه های رنگ دیگر و در رنگهای شاد و روشن (قرمز ، جگری ، سبز و… ) دوخته می شود و فاقد آستین بوده و كاملاً شبیه جلیسقه می باشد. در سُخمه حداكثر تزئینات بكار رفته و بیشتر این تزئینات كه شامل انواع آویزها نقره ای و سكه قلا بدارند كه جلو و حتی پشت آنرا فرا می گیرد وبدین لحاظ در گذشته توسط دختران وزنان جوان پوشیده می شد وبیشتر جنبه تزئینی برای مراسمات داشته است و زنان مسن و كهنسال هرگز از آن وخصوصاً با تزئینات استفاده نمی كردند ، سخمه در بیشتر نقاط استان بغیر از قسمتهای جنوب دهلران وقستمتهایی از مهران رواج داشته ولی امروزه بندرت در نقاط دور افتاده روستایی وعشایری كاربرد دارد .

بعلت وارد شدن انواع و اقسام بالا پوشهای زنانه و رواج یافتن آنها امروزه اكثر قریب به اتفاق زنان ودختران ایلامی خصوصاً در نواحی شهری و پر جمعیت از بلوزها و بالا پوشهای مختلف موجود در بازار استفاده می كنند .

–  كِراس یا شَوو( Kerās , ŠaÜ) :

همان پیراهن بلند و آستین دار زنانه است كه اكثریت زنان روستایی وعشایر و قسمتی از زنان شهری نیز به عنوان تن پوش از آن استفاده می كنند این پیراهن بلند بوده وتا نزدیك روی پاها می رسد و گاهی در ناحیه كمر مقدار تنگ گشته ولی پائین آن كاملاً گشاد می باشد و بسته به سن زن یا دختر رنگ و جنس آن تفاوت پیدا می كند به شكلی كه تقریباً تمامی زنان كهنسال وحتی برخی میان سالان تمایل شدیدی به پوشیدن پیراهنهای با رنگ سنگین وخصوصاً سرامه ای وتیره دارند وآنرا نشانه سنگینی بزرگسالی می دانند در برخی نقاط استان مانند جنوب دهلران و هلیلان بر روی سینه ی پیراهن مهره های به عنوان تزئین نصب می كنند.

–  شِوال(Šewāl) :

 بطور كلی شلوار محلی زنان ایلام به دو فرم عمده می باشد یك شلوار كُردی كه معمولاً از جنس تی ترون و نخی به رنگ تیره یا سرمه ای و امثالهم می باشد كه در قسمت بالا و ران ها گشاد بوده و به طرف ساق پا باریك می گردد و در قسمت كمر بوسیله كِش محكم می گردد و فاقد هر گونه تزئین بوده و گاهی در طرفین جیب درونی دارد. این نوعی شلوار عمدتاً در مناطق عشایری و روستایی استان خصوصاًُ نواحی شمالی ، مركزی ، قسمتهای از دره شهر ، آبدانان و شمال دهلران و برخی نقاط مهران استفاده می شود و تنها تفاوتی كه با شلوار مردان دارد این است كه محل دوخت جای كِش آن به بیرون می باشد. و این نشانه برای مشخص شدن شلوار زن از شلوار مرد است

نوع دوم كه بیشتر به «بی جامه » معروف است از جنس های مختلف و گل دار بوده و فاقد جیب می باشد و با كِش در قسمت كمر محكم می گردد و در برخی نقاط مثل مهران ، دره شهر ، جنوب دهلران قسمت پائین و ساق پا را تنگ نموده و برخی تزئینات مثل نوار دوزری و غیره به آن می افزایند .

قی‌وَن ( Qaywan )

 پارچه ای بلند و یك رنگ كه از آن به عنوان شال كمر استفاده می شود و امروزه در نقاط عشایری و روستایی

پوشاك مردان ایلامی

نگرش مردان ایلام به لباس خود به شیوه ای است كه بایستی نشانگر مردانگی ، بزرگ منشی و موقعیت اقتصادی و حتی اجتماعی وی در جامعه باشد. این روند در  نقاط شهری و پر جمعیت گرایشی به سوی البسه گران قیمت و وارداتی می باشد. در حالیكه در نقاط عشایری و روستایی كه هنوز پای بندی به سُنتهای تا حدودی زیادی برقرار است ،توجه به لباس محلی ولی از نوع مرغوب و آراسته ی آن هنوز از دلگرمیهای مردان است .

بكار بردن هر گونه تزئنیات در لباس مردان مطرود بوده و آنرا ویژه ی زنان می دانند قلمرو تقریباً كوچك فعلی استان ایلام با جمعیت آن شرایطی را فراهم آورده كه معمولاً بیشتر عناصر لباس از گروههای همسایه اقتباس گشته و با معدود تغییراتی در پاره ای مواقع در این دیار ماندگار گردد . تفاوتهای اساسی در لباس مردان تنها بین عرب زبانان جنوب استان كه خود به استان خوزستان متصل می باشد دیده می شود وسایر نقاط استان این تمایزات آنقدر اندك است كه در پاره ای از موارد به چشم نمی آید. و این تفاوتها نیز به مرور زمان در حال تغییر به سوی همسانی می باشد. بطور كلی لباس جمعیت شمالی و مركزی استان تا حدود زیادی متاثر از استان كرمانشاه   كه خود نیز از كُردان می باشند بوده و قلمرو شرقی وجنوب شرقی استان نیز به مقدار زیادی از پوشاك لُرها طی ایام استفاده نموده اند با این توصیف عمده ترین پوشاك مردان ایلامی از این قرارند :

: بغیر از كلاههای وارداتی گوناگونی كه عموماً برای محافظت از سرما و یا گرما در فصول مختلف بعضاً بكار گرفته می شود بسیاری از مردان ایلامی از نوعی كلاه یا عرقچن  كوچك استفاده می كنند كه از جنس پارچه نخی سفید ، یا راه راه و بعضاً مشكی راه راه بوده و بر روی آن چفیه می بندند. این نوع عرقچن در نقاط مركزی ، شمال و شرق استان و آنهم بیشتر در نقاط عشایری و روستایی بكار برده می شود .والبته تنها مردان بزرگسال و كهنسال بیشتر از آن استفاده كرده و سایر مردان تنها گاهی چفیه به تنهایی به سر می بندند.

لَچِگ یا چفیه (Laceg) :

چفیه یكی دیگر از سر پوشهای مردان است كه عموماً وارداتی بوده و در اشكال مختلف مانند سفید ، سفید راه راه ، مشكی راه راه و گاهی زمینه سفید و رگه های قرمز یا سبز و بعضاً دارای ریسه دار  كناره می باشند كه بیشتر به تنهایی به دور سر بسته می شوند نوعی چفیه با زمینه مشكی و خطوط بسیار نازك قرمز تیره ، سبز با كناره ریسه دار وجود دارد كه بیشتر در شهرستان ایوان و دهستان آسمان آباد شهرستان توسط مردان برای پوشش سر بكار می رود و همراه عرقچین می باشد. این چفیه بیشتر در شهرستان اسلام آباد كه با آنان هم مرز است استفاده دارد بیشتر كسانیكه به حج می روند از نوع چفیه با زمینه كرم و گلهای بوته و برگ اسلیمی زرد طلایی كه مخصوص كشور عربستان است، استفاده می كنند كه نشانه ی حج رفتن آنان بوده و نوعی موقعیت اجتماعی فرد را نیز نشان می دهد .

فَرَجِی (Faraji) یاكَرَك (Karak) یا كَپنَك ( Kapnak ) :

 نوعی بالاپوش مردانه و از جنس كرك می‌باشد كه عمدتاً در نواحی عشایری برای فصل سرما مورد استفاده قرار می گیرد و مانند پالتو بلند بوده و دارای آستین غیر كاربردی می‌باشد و زیر آستینها سوراخی برای عبور دستها تعیبه شده است.

سُخمه (Soxma) :

 عنیاً مانند « فَرَجی » بوده لیكن مقداری اندكی آستین داشته بسیاری كوتاهتر از آن می باشد. رنگ فرجی وسُمخه به نوع كُرك بستگی دارد.

 عَبا (Abā) :

 پارچه ای نازك و توری مانند و در رنگهای تیره و سنگین وبلند می باشد كه ویژه سادات وعرب زبانان جنوب استان می باشد و نوع دیگر آن كه به «قَترَه » نیز معروف است از نخ پشم گوسفند و یا پشم شتر ( بشتر ) توسط زنان محلی بافته می شود و در شهرستان مهران بشتر مورد استفاده قرار می گیرد .

خُفتان (Xwftān) :

 نوعی پالتو مردانه و از جنس مخمل مشكی یا سرمه ای است كه معمولاً فاقد هر گونه تزئینات بوده وجیب در طرفین دارد و در گذشته مورد استفاده مردان به عنوان بالاپوش بوده است و عیناً شبیه «كَمَر چین ) زنانه می باشد با این تفاوت كه فاقد هر گونه تزئینات می باشد .

 شِوال (Ševāl):

 شلوار مردان (بویژه در نقاط عشایری و روستایی) از جنس تی‌ترون و امثالهم و همواره تك رنگ می باشد و در قسمت باسن ورانها كاملاً گشاده و در پائین هم باریك می شود. به شكلی كه  برای هر شلوار چند برابر نیاز واقعی پارچه بكار برده می شود و در گویش محلی به آن «شِوال جافی » یا «شِوال كُردی » می گویند. در نقاط شهری و پرجمعیت درصد مردان استفاده كننده از این شلوار بسیار كم می باشد

 كِلاش( Kwlās):

 كلاش نوعی كفش (امروزه مردانه و در گذشته هم مردانه و هم زنانه ) است كه توسط مردان با نخ پنبه و جوال دوز به شیوه ای خاص  روی یك قطعه لاستیك پهن به اندازه كمی بزرگتر از كف پاها بافته می شود. این لاستیك از روده داخلی چرخهای كهنه ی اتومبیل تهیه می‌گردد. و امروزه در برخی نقاط عشایری و روستایی مورد استفاده قرار می گیرد.سایر پوشش های بدنی مردان و زنان ایلامی تقریباً همانهایی هستند كه در سراسر كشور به صورت پوشاك در بازار عرضه و مورد استفاده قرار می گیرند .

دشداشه (DeŠdāŠe) :

 نوعی پیراهن بسیار بلند وآستین دار می باشد كه معمولاً در قسمت گردن چند دكمه داشته و گشاد و تا روی پاها می رسد و از جنسهای مختلف ولی عموماً تك رنگ و نازك می‌باشد كه صرفاً توسط عرب زبانان جنوب استان و یا مهاجران از عراق مورد استفاده ی مردان می‌باشد.

زبان و گویش استان ایلام

مردم این استان به گویشهای ایرانی گوناگون سخن می‌گویند که از آنها گویشهای کلهری, مهکی و پشتکوهی جزئی از گویشهای کردی به شمار می‌آیند و گویشهایی مانند شوهانی به عنوان گویشی لری شناخته می‌شود همچنین در جنوب استان در منطقه موسیان مردم به زبان عربی سخن می‌گویند.

شیرینی جات استان ایلام

طبیعت بکر و جغرافیای حیرت‌انگیز استان ایلام، به دلیل حضور ارتفاعات کم‌نظیری همچون سیاه‌کوه، کوه سرخ، دینار کوه، دشت‌های وسیع و حاصلخیز دهلران، مهران، دشت عباس و همچنین آب‌ و هوای نیمه مرطوب کوهستانی، از جمله مناطقی است که هر ساله پذیرای گردشگران داخلی و خارجی بیشماری خواهد بود. مردم این استان زیبا و شگفت‌انگیز، از رژیم غذایی متنوع و سالمی پیروی می‌کنند که در مقاله‌ی مربوط به غذاهای سنتی استان ایلام، به معرفی تعدادی از معروف‌ترین خوراک‌های سنتی و بومی پرداخته شد. در کنار غذاهای محلی لذیذ و پرطرفدار این خطه از کشور، نان‌ها و شیرینی‌های سنتی فوق‌العاده و بی‌نظیری طبخ می‌شود که در نوع خود بسیار محبوب و دوست‌داشتنی است که می‌توان به بژی برساق معروف ایلام، حلوای بگل، شیرینی کاک، کله کنجی، گمکه، شل کین، نان ساجی، سقز، نان پنجه کش، سمون، نان تنوری، نان ذرت (کزگه)، نان فتیر و نان پپگ اشاره کرد.

بژی برساق

با نزدیک شدن به روزهای پایان سال، عطر و بوی بهار در تمامی شهرها و مناطق کشور استشمام می‌‌شود که نشان‌دهنده‌ی شوق و هنر بانوان کدبانوی ایران زمین است. بانوانی که با وجود سختی‌های روزگار، سلیقه‌ و ذوق آشپزی خود را فراموش نکرده و با دستانی به ظرافت گل‌برگ‌های بهاری، به طبخ تنوع بی‌نظیری از شیرینی‌ها و نان‌های بومی و محلی استان خود می‌پردازند. آشپزها و مادران خوش‌سلیقه‌ی استان ایلام نیز از این قاعده مستثنی نبوده و با گذر از تک تک محله‌های این استان کهن نیز شاهد عطر مدهوش‌کننده‌ی شیرینی‌های لذیذ و اشتها‌آور طبخ شده توسط آن‌ها خواهید بود. بژی برساق از جمله معروف‌ترین و محبوب‌ترین خوراکی‌های بومی این منطقه به شمار می‌آید که طبق اعلام مسئولان صنعت گردشگری این استان، متاسفانه به دلیل کوتاهی در معرفی آن به سایر گردشگران، به سمت فراموشی ناامیدکننده‌ای گام برداشته است. این مسئله تا حدی است که بسیاری از مردم کشور، بژی برساق را به عنوان سوغات و شیرینی بومی استان ایلام نمی‌شناسند. آشپزها و مادران خوش‌ذوق ایلامی، با ترکیب موادی مانند آرد، شکر، روغن محلی (دان)، تخم‌مرغ، شیر، زیره، رازیانه و زردچوبه به طبخ و تهیه‌ی آن می‌پردازند. این شیرینی بسیار لذیذ و مطبوع است و پیشنهاد می‌کنیم پس از بازدید از اماکن تاریخی و فرهنگی این دیار، بژی برساق خوش‌عطر ایلام را تهیه و میل کنید.

حلوای بگل

علاقه‌ی مردم ایران به انواع حلوا بسیار جالب و تحسین‌برانگیز است. شاید علت اصلی این مسئله را بتوان در مواد مغذی و ارزش غذایی بالای این خوراکی‌ سنتی یافت. تقریبا در هر نقطه از کشور، با توجه به ذائقه و اقلیم آن، می‌توان حلوای مخصوص و بومی را مشاهده کرد که توسط بانوان و آشپزهای هنرمند ایرانی تهیه و طبخ می‌شود. حلوای بگل، یکی دیگر از شیرینی‌های محلی و بومی استان ایلام است که از طرفداران بسیاری در بین خانواده‌های این استان زیبا برخوردار است. بانوان خوش‌سلیقه‌ی ایلامی با ترکیب موادی همچون خرمای مرغوب، کشک پودر شده (بگل)، روغن محلی (دان) و کنجد سفید به طبخ آن می‌پردازند. با توجه به حضور کنجد و خرما که از لحاظ ارزش غذایی بسیار مفید و مورد تاکید کارشناسان تغذیه و سلامتی قرار گرفته‌اند، قطعا میل و مصرف این شیرینی‌ بومی  بسیار مفید خواهد بود.

نان ساجی (نان محلی

طبق فرهنگ غذایی مردم کشور ایران، حضور همیشگی نان در سفره‌های خانوار، به دلیل برکت و رحمتی است که این ماده‌ی غذایی همراه خود خواهد آورد. حرمتی ستودنی که با در نظر گرفتن ارزش غذایی آن، دو چندان جلوه می‌کند. تنوع شگفت‌انگیزی از نان‌های محلی و بومی در سراسر کشور به چشم می‌خورد که در نوع خود قابل ستایش است. در استان ایلام نیز همانند تمامی مناطق کشور، عطر نان‌های محلی و سنتی، هوش از سر هر غذادوست و علاقه‌مند به خوراکی‌های اصیل ایرانی خواهد برد. نان ساجی که به نان محلی نیز شهرت دارد، یکی از خوشمزه‌ترین و خوش‌عطرترین نان‌هایی است که توسط بانوان و مادران هنرمند این خطه از کشور تهیه و مورد استفاده‌ی مردم قرار می‌گیرد. آن‌ها با ترکیب موادی همچون آرد، نمک، آب و مایه خمیر، خمیری نرم و لطیف بدست آورده و با قرار دادن روی وسیله‌ای به نام ساج (نوعی تنور)، به طبخ آن می‌پردازند. به همین دلیل است که این نان محلی، به نان ساجی شهرت یافته است.

نان پپگ

همانگونه که پیش‌تر اشاره شد، تنوع تحسین‌برانگیزی از پخت نان در سراسر کشور مشاهده می‌شود. مردم هر استان با توجه به مواد اولیه‌ی بومی و ذائقه‌ی مردم ساکن در آن منطقه، به طبخ و تهیه‌ی نان‌های محلی و سنتی خود اقدام می‌کنند. در استان ایلام نیز چندین نان بومی که مخصوص این ناحیه از کشور شناخته می‌شود، طبخ شده و مورد استفاده‌ی خانواده‌های ایلامی قرار می‌گیرد. نان پپگ یکی دیگر از نان‌های محلی این استان زیبا به شمار می‌آید که آشپزها و بانوان کدبانوی این سرزمین، با استفاده از موادی همچون آرد، آب، پیاز و نمک، خمیری پهن و بزرگ تهیه کرده و با قرار دادن زیر خاکستر، آن را می‌پزند. طعم این نان سنتی بسیار لذیذ و منحصر به فرد است و توصیه می‌کنیم پس از سفر به استان ایلام و بازدید از مناطق باستانی و جاذبه‌های گردشگری حیرت‌انگیز، این نان بومی را تهیه و میل کنید.

شله کینه (شلکینه

شله کینه یکی دیگر از شیرینی‌های مقوی و پرانرژی سنتی استان ایلام است که همانند بسیاری از نان‌ها و شیرینی‌های استانی، با قرار دادن روی ساج طبخ می‌شود. بانوان و مادران خوش‌سلیقه‌ی ایلام، این خوراکی سنتی را با ترکیب موادی همچون آرد، آب جوش، رازیانه، زیره، زعفران، نمک و مقداری روغن محلی (دان)، خمیری نرم و تقریبا آبکی تهیه کرده و با پهن کردن روی ساج، به طبخ آن می‌پردازند. این شیرینی سنتی، به دلیل برخورداری از ارزش غذایی بالا، بسیار پرانرژی و مناسب کودکان و نوجوانان است. البته مصرف بیش از حد آن، به دلیل وجود چربی در روغن محلی، توصیه نمی‌شود. شله کینه می‌تواند جایگزین مناسبی برای وعده‌ی ناهار کودکان و نوجوانان در حال رشد محسوب شود. عطر رازیانه و زیره، بسیار دوست‌داشتنی و مطبوع به نظر می‌رسد که مصرف آن هنگام سفر به استان زیبای ایلام، خالی از لطف نخواهد بود.

نان گرده

استفاده از ساج و خاکستر، از جمله وسایل مهم و ضروری برای تهیه‌ی انواع نان‌ها و شیرینی‌های محلی و بومی استان‌ ایلام و سایر مناطق کشور به شمار می‌آید که طعم و عطر دلپسند و منحصر به فردی را به تمامی خوراکی‌های لذیذ و خوش‌عطر اصیل ایرانی می‌بخشد. نان گرده نیز از دیگر نان‌های سنتی استان ایلام است که معمولا یار شب‌های یلدای مردم این سرزمین بوده و در کنار اناردان و خوراکی‌های مختص این شب باستانی و خاطره‌انگیز، مورد استفاده خانواده‌های ایلامی قرار می‌گیرد. بانوان و مادران کدبانوی این خطه از کشور با استفاده از مواد اولیه‌ی شیر، آب، شکر و زردچوبه به تهیه‌ی خمیر مورد نظر پرداخته و با قرار دادن روی زغال (زمانی که خاکستر روی زغال‌های سرخ شده از آتش قرار گرفت، با دمیدن به سمت آن، خاکسترها را پاک کرده تا خمیر را روی زغال‌ها قرار دهند)، نان گرده‌ی مخصوص ایلام را تهیه می‌کنند. از نکات جالب در مورد این خوراکی بومی، افسانه‌ای است که نسل به نسل به مردم عصر حاضر منتقل شده است. آن‌ها خرمهره‌ای را داخل یکی از چونه‌های خمیر تهیه شده قرار می‌دهند و بر این باورند که برکت، نعمت و خوش‌شانسی از آن کسی است که نان خرمهره‌دار را میل کند.

کله کنجی

استفاده از خرما در طبخ و تهیه‌ی انواع نان‌ها و شیرینی‌های اصیل و سنتی ایرانی بسیار مطلوب و پسندیده است که نمایانگر ارزش غذایی بالا و فرهنگ غذایی سالم پیشینیان خواهد بود. کله کنجی از دیگر شیرینی‌های بومی و محلی استان ایلام است که با استفاده از خرمای خشک (ژی) و کنجد تهیه می‌شود. طبق اظهارات بانوان ایلامی، سخت‌ترین بخش تهیه‌ی این خوراک بومی، کوبیدن این ماده‌ی اصلی و ارزشمند درون وسیله‌ای به نام چالگ میه کت است که به انرژی و قدرت نسبتا زیادی نیاز دارد. هرچند امروزه برای راحتی و تسریع در تهیه‌ی این شیرینی محلی، بانوان ایلامی به چرخ‌کردن این ماده توسط چرخ‌گوشت می‌پردازند. اما از دیگر نکات مهم در آماده‌سازی کله کنجی، عمل آمدن صحیح و روغن انداختن آن است که تنها با کوبیدن مواد اولیه می‌توان نتیجه‌ی مطلوب و مورد نظر را بدست آورد. مهم‌ترین دلیل مصرف این شیرینی، انرژی فوق‌العاده‌ و عدم حضور چربی‌های مضری است که اغلب در اکثر شیرینی‌های دیگر مشاهده می‌شود. پیشنهاد می‌کنیم حتما این خوراک بومی و محلی استان ایلام را تهیه و میل کنید.

غذاهای محلی استان ایلام

استان ایلام با قرارگیری در غرب ایران و ناحیه‌‌ای کوهستانی و نیمه‌گرم، از مناطق جنگلی و پوشش گیاهی نسبتا مطلوبی برخوردار است. مردم این نقطه از کشور، از رژیم غذایی جالب و متنوعی پیروی می‌کنند که حضور انواع غذاها و شیرینی‌های سنتی و محلی، بسیار چشم‌گیر و منحصر به فرد است. با کجارو همراه باشید تا برخی از خوراکی‌های بومی و فوق‌العاده را به شما عزیزان معرفی کنیم.

استان زیبای ایلام، با مساحتی حدود ۲۰ هزار و ۱۵۰ کیلومتر مربع، به عنوان بیست و دومین منطقه‌ی جغرافیایی کشور از لحاظ بزرگی و وسعت، شناخته می‌شود. این منطقه‌ی زیبای کوهستانی، چشم‌اندازی فوق‌العاده از جاذبه‌های بکر و حیرت‌انگیز طبیعی را برای هر گردشگر به ارمغان آورده است. آثار تاریخی و عمارات برجای‌مانده از ایران کهن همچون قلعه‌ والی ایلام، آتشکده‌ی سیاهگل، طاق شیرین و بسیاری دیگر از بناهای باستانی، در کنار فرهنگ غذایی مردم این استان، از دیگر دلایل حضور بازدیدکننگان داخلی و خارجی به این خطه از کشور به شمار می‌آید. طبق آمار و اطلاعات ارائه شده توسط کارشناسان تغذیه و سلامتی، متاسفانه با وجود تنوع مثال‌زدنی غذاها و خوراکی‌های سنتی در استان، درصد بسیار کمی از خانواده‌های ایلامی، خود را به مصرف غذاهای محلی سرزمین، ملزم دانسته و خیل کثیری از ساکنین این منطقه، استفاده از غذاهای جدید را در اولویت برنامه‌ی غذایی خود قرار داده‌اند که این مسئله همت روزافزون مسئولان تغذیه و کارشناسان سلامتی را در ترویج بیشتر استفاده و بهره‌مندی از خوراکی‌های بومی و محلی می‌طلبد.

معروف‌ترین و رایج‌ترین غذاهای سنتی و بومی استان ایلام را غذاهایی مانند خورشت تره‌کوهی، کشکینه، تُرخینه، برنج و گوشت معروف دهلران، نژی آوا، جوجگ آو، ماش آو، کشک دو، قله ماسوا، کپه، جِِگِروَز، گوجه‌پونه، مَکش، کوفته سیرابی، آبگوشت بامیه، پیچگ، بوله وله، قارچگ، پاقازه، سختی، بابایاری (عَدَساو)، شله امیری، پِرشگِه، ماسوا و … تنها تعدادی از خوراکی‌های لذیذ و مغذی این سرزمین زیبا و دوست‌داشتنی را تشکیل می‌دهد.

خورشت تره کوهی

یقینا می‌توان کشور ایران را مهد تنوع بی‌نظیری از انواع خورشت‌های لذیذ و خوش‌عطر در نظر گرفت. رنگ، طعم، عطر و مواد اولیه‌ی اکثر این خوراکی‌های خوشمزه، از جمله دلایل شهرت و محبوبیت آن‌ها در بین دیگر ملل‌ها از جمله کشور ترکمنستان، آذربایجان و ارمنستان خواهد بود. خورشت تره‌ فرنگی، غذایی مختص غرب ایران، بویژه مردم استان ایلام محسوب می‌شود. آن‌ها معتقدند که این خورشت محبوب، می‌تواند رقیب سرسختی برای  قرمه‌سبزی در نظر گرفته شود چرا که از لحاظ ترکیب و رنگ، شباهت بسیاری بین این دو غذای سنتی مشاهده می‌شود. آشپزها و بانوان کدبانوی استان با استفاده از مواد غذایی همچون گوشت گوسفندی، لپه (در صورت تمایل می‌توان از لوبیا قرمز یا لوبیا سفید نیز استفاده کرد)، روغن حیوانی، تره‌کوهی، رب‌ گوجه‌فرنگی، پیاز، نمک، فلفل، زردچوبه و ادویه‌ی مخصوص بومی، به تهیه و طبخ این خوراک محلی می‌پردازند.

تُرخینه

با شروع فصل زمستان و هجوم سرمای شدید به مناطق کوهستانی کشور، بازار طبخ و تهیه‌ی انواع غذاهای گرم و پرانرژی گرم خواهد بود. طبیعتا جلوگیری از سرماخوردگی، یکی از دغدغه‌های مردم در این ایام است که رعایت اصول بهداشتی و از همه مهم‌تر طبخ غذاهای گیاهی و دارویی، بهترین راهکار برای پیشگیری یا در صورت بیماری، موثرترین درمان آن به شمار می‌آید. تُرخینه غذایی است بومی و مخصوص استان ایلام که در استان کرمانشاه و کردستان نیز به عنوان غذای بومی و محلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. بانوان و مادران هنرمند استان ایلام با استفاده از سبزی به نام شلم، گوجه‌فرنگی، آب انار، ترخون، نعناع، پیاز، فلفل، زردچوبه، مایه‌ی خمیر، گندم و پونه‌ی کوهی به طبخ این غذای مغذی می‌پردازند. البته به دلیل در دسترس نبودن برخی مواد اولیه‌ی تُرخینه در فصل زمستان، آن‌ها را یک ماه قبل از شروع سرما تهیه کرده و در زمستان این غذای بومی و مفید را آماده می‌کنند. بنابراین مدت زمان کمی برای طبخ آن‌ مورد نیاز است. همچنین به دلیل سبک پخت و طعم و عطر این خوراک سنتی به دو نوع دُوئینه و شُمینه تقسیم بندی می‌شود.

کوفته سیرابی (کفته سیرابی

طبخ تنوع لذیذی از کوفته‌های مختلف در استان‌های کشور، بسیار چشم‌گیر و قابل توجه است. مردم هر ناحیه از ایران، با توجه به اقلیم سرزمین خود و ذائقه‌ی اعضای خانواده، از ترکیب‌ مواد اولیه‌ی گوناگون و متفاوتی نسبت به سایر نقاط کشور، در تهیه‌ و طبخ کوفته‌های مصرفی بهره می‌برند. محبوبیت و شهرت این غذای خوشمزه به حدی است که بسیاری از کشورهای آسیایی هم‌مرز با ایران، ضمن تاسی گرفتن از رژیم غذایی مردم کشور، این غذا را به عنوان خوراکی بومی و پرمصرف معرفی می‌کنند. کوفته‌سیرابی از جمله‌ غذاهای محلی و بومی استان ایلام به شمار می‌آید که مصرف آن به دلیل استفاده از سیرابی تازه، برای از بین بردن حالات اولیه‌ی ماه‌های بارداری، بسیار مناسب و مفید خواهد بود. مادران و بانوان خوش‌ذوق و باسلیقه‌ی این استان با ترکیب موادی همچون سیرابی چرخ‌کرده، آرد، پیاز، نمک، گیاهان معطر (آویشن، ترخون، پونه، نعناع)، روغن حیوانی و ادویه‌ی محلی به تهیه‌ی این خوراک فوق‌العاده‌ی بومی می‌پردازند.

 شِله امیری

ماش یکی از مفید‌ترین مواد غذایی از گروه حبوبات است که به دلیل خواص فراوان غذایی از جمله فیبر رژیمی، ماده‌ی به نام مهارکننده‌ی پروتثاز و پروتئین است که هرکدام در پیشگیری یا درمان بیماری‌های بسیار خطرناکی همچون کلسترول بالای خون، سرطان سینه و دیابت، تاثیر بسزایی خواهد داشت. از دیگر غذاهای سنتی استان ایلام که در فصل سرما تهیه و طبخ می‌شود، شله امیری نام دارد. این خوراک محلی به دلیل طبیعت گرم، در درمان سرماخوردگی بسیار موثر بوده و اغلب به عنوان غذای دارویی مورد استفاده‌ی اکثر خانواده‌های این استان قرار می‌گیرد. آشپزها و مادران هنرمند و باسلیقه‌ی استان ایلام با ترکیب ماش، برنج محلی (برنج عنبربو)، پیاز، روغن محلی، نمک و فلفل به تهیه‌ی شله امیری مشهور دیارشان می‌پردازند.

قله ماسوا

استان ایلام به دلیل حضور تپه‌های سرسبز و حاصلخیز، کوهستان‌های سربه فلک‌کشیده، پوشش گیاهی مناسب و ریزش مطلوب برف‌ و باران، یکی از مناطقی است که به عنوان محلی مناسب برای زندگی عشایر و ایلات کرد و لر، از جمله ایل ملکشاهی، کرد، ریزه ‌وند، خزل، شوهان (شوهو)، دیناروند، حسنوند و … به شمار می‌آید. پرواضح است که حضور گسترده‌ی اقوام و عشایر در این سرزمین، طبخ غذاها و خوراکی‌های سنتی و بومی فوق‌العاده‌ای را در این خطه از کشور به همراه خواهد داشت. قله‌ ماسوا غذایی است بومی و مختص عشایر استان ایلام که بسیار مقوی و در بین آن‌ها از محبوبیت فراوانی برخوردار است. این غذای مغذی با استفاده از کله‌پاچه‌ی گوسفند (می‌توان در صورت تمایل از کله‌پاچه‌ی بزغاله نیز استفاده کرد)، کشک (دوغ نیز می‌تواند جایگزین کشک شود)، پیاز داغ، نعناع و پونه‌ی گیاهی طبخ و به همراه نان تازه‌ی محلی مصرف می‌کنند.

 مَکش

برنج یکی از مواد اولیه‌ی اصلی و محبوب در رژیم غذایی مردم سراسر کشور به شمار می‌آید. آشپزهای هنرمند و مادران کدبانوی کشور، با استفاده از این ماده‌ی غذایی مفید و مغذی، به طبخ تنوع بی‌نظیری از انواع پلو، خوراک، سوپ ، آش، دسر و شیرینی‌های لذیذ و سنتی می‌پردازند. مکش نیز یکی از غذاهای بومی و محلی ایرانی است که در استان ایلام تهیه شده و از طرفداران فروارانی برخوردار است. البته در برخی از استان‌های کشور نظیر استان کردستان نیز به عنوان غذایی محلی طبخ و میل می‌شود. مردم ایلام با استفاده از مواد اولیه‌ای همچون برنج محلی (عنبربو)، روغن محلی (دان)، پیاز (به دو صورت پیاز داغ و پیاز خام)، زردچوبه، آلو بخارا، کشمش پلویی، نمک، فلفل و ادویه‌ی محلی، این غذای لذیذ و خوش‌عطر را تهیه می‌کنند. از نکاتی که می‌توان در مورد این غذا بیان کرد، نوع طبخ آن است؛ به گونه‌ای که اگر برای طبخ این غذای دوست‌داشتنی از آب بیشتری استفاده کنیم، برنجی نرم‌تر از مَکش بدست می‌آید که به زلگه مشهور است.

گوجه پلو

استفاده از انواع سبزیجات در طبخ غذاهای بومی و اصیل ایرانی، امری بدیهی بوده و در عین حال می‌توان آن‌ را از نکات مثبت و قابل توجه رژیم غذایی، تلقی کرد. آشپزهای هنرمند و بانوان خوش‌ذوق ایران، با استفاده از نبوغ آشپزی خود، غذاها و خوراک‌های لذیذ و منحصر به فردی را تهیه کرده و لحظات گرم و مطبوعی را برای اعضای خانواده‌ی خود به ارمغان می‌آورند. گوجه پلو، یکی از محبوب‌ترین و پرمصرف‌ترین غذاهایی است که به دلیل سادگی در طبخ و حضور ماده‌ی غذایی مغذی همچون گوجه‌فرنگی نه تنها در استان ایلام بلکه در سراسر کشور، مشهور و دوست‌داشتنی است. مردم استان ایلام، این غذا را به عنوان خوراک محلی خود قلمداد کرده و با استفاده از برنج محلی (عنبربو)، پیاز، رب گوجه‌فرنگی، پونه‌ی کوهی، کره، روغن محلی، نمک، فلفل و زردچوبه طبخ می‌کنند. این غذا بسیار آسان و در کم‌ترین زمان ممکن تهیه می‌شود. پیشنهاد می‌کنیم گوجه‌پلوی اصیل ایلامی را در منزل تهیه کرده و همراه سبزی خوردن و ماست میل کنید.

گوجه پونه

مصرف غذاهای سالم و مغذی، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های ذهنی مادران و بانوان ایرانی است که اتفاقا می‌توان نمونه‌های بیشماری از آن‌ها را در غذاهای سنتی و محلی مناطق مختلف کشور مشاهده کرد. به نظر می‌رسد که در گذشته، استفاده از خوراک‌های مفید و پرانرژی، به مراتب بیش‌تر از عصر حاضر صورت می‌گرفت که این مسئله باعث بروز نگرانی‌هایی در بین پزشکان و کارشناسان تغذیه و سلامتی شده است. بنابراین نقش مسئولان و متخصصان تغذیه در ایجاد آگاهی و اطلاع‌رسانی بیشتر به مردم در میل غذاهای اصیل و سنتی ایرانی، بسیار پررنگ و حیاتی است. غذاهایی که نظیر آن‌ها در رژیم غذایی گذشتگان در مقیاس زیادی مشاهده می‌شود. گوجه پلوی ایلامی، یکی از این خوراک‌های محلی و بومی است که پیش‌تر به عنوان غذای مصرفی چوپانان این ناحیه از کشور، مورد استفاده قرار می‌گرفت. غذایی سرشار از ویتامین و مواد مغذی که برای بدن انسان لازم و ضروری به شمار می‌آید. مردم این استان با استفاده از گوجه‌فرنگی، پونه‌ی کوهی، پیاز، کره، نمک، فلفل و زردچوبه، این غذای اصیل و بومی را تهیه و میل می‌کنند. مطمئنا شما نیز پس از آماده‌سازی و تدارک گوجه پونه، لذتی دلپسند را تجربه خواهید کرد.

دنده پلو

اين غذا يكي از غذاهاي معروف استان ايلام است كه طرفداران بسياري دارد. دنده پلو با ماست محلي و سبزي خوردن بسيار دلچسب است و براي كساني كه چربي خون بالا دارند توصيه نمي‌شود

. آبگوشت بامیه

آبگوشت بامیه یا آو گوشت بامیه یکی از غذاهای استان ایلام است.

·          باباياري ( عَدَ ساو ) :

عدس به مقدار لازم را به همراه آب جوشانده به طوري كه مقدار كمي آب داخل آن بماند سپس پياز داغ و مقداري آرد بو داده شده را به آن اضافه كرده و ميل ميكنند

پِِِِِرشِگَه:

خمير سفتي را شامل آرد و آب تهيه  و جلوي آفتاب قرار ميدهند . سپس آنرا با حركات انگشت ورز ميدهند و پرز ، پرز ميكنند . سپس داخل ماش پخته و مقداري برنج ريخته تا پخته شود . سپس پياز داغ و ادويه جات ، نمك و فلفل را به آن اضافه كرده ميل ميكنند . اين غذا معمولاً در فصل سرما مصرف مي شود .

قَلَه ماسُوا : كله پاچه گوسفند يا بزغاله را خوب پخته مقداري به آن اضافه كرده و كشك ساييده شده يا دوغ آماده را داخل آن ريخته پياز داغ و پونه كوهي يا نعناع را به پياز داغ اضافه كرده و ميل ميكنند .

·          ماسوا :

دوغ يا كشك ساييده شده را به همراه مقداري برنج محلي ( عنبربو ) پخت ميكنند سپس پياز داغ و پونه كوهي را به آن اضافه ميكنند . اين غذا براي كساني كه ناراحتي گوارشي داشته باشند مفيد است .

·          سختي :

يكعدد سيرابي گوسفند را انتخاب كرده و در ظرفي گذاشته با مقداري آب جوش به مدت 20 دقيقه جوشانده تا نرم شود سپس برنج و لپه و گوشت چرخ كرده ، در صورت تمايل با سبزيجات معطر را داخل آن ريخته و پارگي آن را دوخت كرده تا مواد داخل آن به بيرون ريخته نشود روي حرارت ملايم قرار داده تا دم بكشد .

جِگِروَز :

جگر تازه را خود كرده و به سيخ كشيده سپس پيه نازكي كه در اطراف شكمبه گوسفند قرار دارد بدون اينكه خرد شود به صورت لايه اي نازك و توري روي سيخ ها كشيده و با حرارت ملايم زغال كباب كرده و صرف ميكنند